نقشآفرینی شرکتهای دانشبنیان به سوی معدنکاری هوشمند
صنایع معدنی در جهان طی سالهای اخیر وارد دورهای از تحول فناورانه شدهاند؛ دورهای که در آن فناوریهای نوین، از هوش مصنوعی و اینترنت اشیا گرفته تا تحلیل کلاندادهها، رباتیک و اتوماسیون پیشرفته، به تدریج جایگزین شیوههای سنتی در اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد معدنی میشوند.
به گزارش کارآفرینی پرس به نقل از مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، شرکتهای دانشبنیان و استارتاپهای فناور به یکی از مهمترین بازیگران این تحول تبدیل شدهاند و بسیاری از کشورها تلاش میکنند با توسعه زیستبوم نوآوری معدنی، بهرهوری و ایمنی فعالیتهای معدنی را افزایش دهند.
در اقتصادهای معدنی پیشرو، مفهوم «معدنکاری هوشمند» به عنوان یک الگوی جدید در مدیریت و بهرهبرداری از منابع معدنی مطرح شده است. در این مدل، دادهها به یکی از اصلیترین سرمایههای صنعت تبدیل میشوند و تصمیمگیریهای عملیاتی بر پایه تحلیل دادههای زمینشناسی، سنجش از دور، سیستمهای پایش لحظهای و الگوریتمهای پیشبینی انجام میگیرد. استفاده از ماشینآلات هوشمند، سامانههای خودران در معادن روباز، پهپادهای نقشهبرداری، و سیستمهای مانیتورینگ ایمنی نیز به طور گسترده در حال گسترش است.
کارشناسان حوزه معدن معتقدند که تحول دیجیتال در این صنعت نه تنها به افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید کمک میکند، بلکه نقش مهمی در کاهش ریسکهای عملیاتی و بهبود ایمنی کارگران معدن نیز دارد. بسیاری از فناوریهای نوین این امکان را فراهم کردهاند که بخشی از عملیات پرخطر معدنی به صورت خودکار یا از راه دور انجام شود و میزان حضور نیروی انسانی در محیطهای پرخطر کاهش یابد.
در کنار این تحولات، توجه به بهرهوری انرژی، کاهش اثرات زیستمحیطی و استفاده بهینه از منابع نیز به یکی از محورهای مهم نوآوری در صنایع معدنی تبدیل شده است. توسعه فناوریهای فرآوری پیشرفته، بازیافت مواد معدنی از باطلهها، مدیریت هوشمند مصرف آب و انرژی و استفاده از انرژیهای پاک در معادن از جمله حوزههایی هستند که شرکتهای فناور و دانشبنیان در آنها نقش پررنگی ایفا میکنند.
در ایران نیز طی سالهای اخیر توجه به توسعه فناوری در بخش معدن افزایش یافته است. با توجه به ظرفیتهای گسترده معدنی کشور و نقش این بخش در زنجیره تأمین صنایع بزرگ، سیاستگذاران صنعتی و معدنی تلاش کردهاند با تقویت ارتباط میان شرکتهای معدنی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، مسیر توسعه فناوری در این صنعت را هموارتر کنند.
در همین زمینه، مراکز نوآوری تخصصی در حوزه معدن شکل گرفتهاند تا بتوانند به عنوان حلقه اتصال میان صنعت و زیستبوم نوآوری عمل کنند. این مراکز با شناسایی چالشهای فناورانه معادن و صنایع معدنی، زمینه را برای ورود استارتاپها و شرکتهای فناور به حل مسائل صنعتی فراهم میکنند. برگزاری رویدادهای نوآوری، برنامههای شتابدهی تخصصی، حمایت از توسعه فناوریهای بومی و ایجاد بستر همکاری میان شرکتهای بزرگ صنعتی و تیمهای فناور از جمله اقداماتی است که در این چارچوب دنبال میشود.
در همین ارتباط، مجید وفاییفرد مدیر مرکز نوآوری معادن و صنایع معدنی ایران (ایمینو) با اشاره به روندهای جهانی در این صنعت معتقد است مدلهای سنتی فعالیت معدنی دیگر پاسخگوی نیازهای آینده نیست. به گفته وی، حرکت به سمت معدنکاری هوشمند و الگوهایی مانند صنعت ۵.۰، مستلزم استفاده گستردهتر از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان و استارتاپهای فناور است. او همچنین تأکید میکند که یکی از مأموریتهای اصلی این مرکز، ایجاد ارتباط میان شرکتهای بزرگ معدنی و اکوسیستم نوآوری کشور برای حل چالشهای فناورانه در حوزههایی مانند اکتشاف، استخراج، ایمنی و فرآوری مواد معدنی است.
اگرچه طی سالهای اخیر گامهایی برای توسعه نوآوری در بخش معدن کشور برداشته شده است، اما هنوز فاصله قابل توجهی تا شکلگیری یک زیستبوم کامل نوآوری معدنی وجود دارد. بسیاری از معادن و صنایع معدنی همچنان با چالشهایی مانند بهرهوری پایین، فرسودگی تجهیزات، محدودیتهای فناوری در فرآوری برخی مواد معدنی و کمبود زیرساختهای دیجیتال مواجه هستند.
در چنین شرایطی، حضور شرکتهای دانشبنیان میتواند به عنوان یکی از مهمترین محرکهای تحول در این صنعت عمل کند. این شرکتها با توسعه راهکارهای فناورانه در حوزههایی مانند نرمافزارهای تحلیل دادههای زمینشناسی، سامانههای پایش هوشمند معادن، تجهیزات پیشرفته فرآوری، فناوریهای اکتشاف و سیستمهای مدیریت داده، میتوانند بخشی از نیازهای فناوری صنایع معدنی کشور را تأمین کنند.
از سوی دیگر، تقویت همکاری میان دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و شرکتهای صنعتی نیز نقش مهمی در توسعه فناوریهای معدنی دارد. بسیاری از نوآوریهای بزرگ در صنعت معدن در نتیجه همکاریهای مشترک میان بخش صنعت و مراکز علمی شکل گرفتهاند؛ همکاریهایی که میتوانند به توسعه فناوریهای بومی و کاهش وابستگی به تجهیزات و دانش فنی خارجی منجر شوند.
آینده صنایع معدنی بیش از هر زمان دیگری به نوآوری وابسته است. کشورهایی که بتوانند از ظرفیت شرکتهای فناور، دادههای صنعتی و فناوریهای نوظهور بهره بگیرند، در رقابت جهانی این صنعت جایگاه بهتری خواهند داشت. در چنین فضایی، توسعه زیستبوم نوآوری معدنی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان میتواند به یکی از عوامل کلیدی در افزایش بهرهوری، ارتقای ایمنی و حرکت به سوی معدنکاری پایدار در کشور تبدیل شود.
پایان پیام/
