استارتاپ‌های خوش‌خیال شنژن چین چشم به راه دونالد ترامپ
تابلوهای تبلیغاتی بزرگی که در خیابان‌های اصلی این کلان‌شهر نصب شده‌اند، با خوشامدگویی به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و دیگر رهبران جهان، که قرار است هفته آینده به این شهر سفر کنند، تصویری از آینده‌ای فناورانه را به نمایش می‌گذارند. روی این تابلوها نوشته شده است: «در شنژن گرد هم آیید و شگفتی‌ها را از نزدیک ببینید.»
به گزارش کارآفرینی پرس به نقل از رویترز، در همین حال، تاکسی‌های خودران در خیابان‌های اطراف به‌آرامی میان خودروها حرکت می‌کنند و پهپادهای پیک نیز سفارش‌های قهوه مشتریان را در یکی از پارک‌های شهر تحویل می‌دهند.
نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) که قرار است روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر برگزار شود، فرصتی مهم برای معرفی و نمایش توانمندی‌های این شهر جنوبی چین به جهان به شمار می‌رود.
حزب کمونیست چین در سال‌های نخست حرکت این کشور به سمت پذیرش فعالیت‌های اقتصادی آزادتر و اقتصاد مبتنی بر سازوکار بازار، از شنژن به‌عنوان یکی از نخستین مناطق آزمایشی خود استفاده کرد.
امروزه شنژن به‌عنوان «سیلیکون‌ولی چین» شناخته می‌شود. خط افق این شهر مملو از آسمان‌خراش‌های مدرنی است که شرکت‌های بزرگ فناوری، از جمله شرکت تنسنت (Tencent)، در آن‌ها مستقر هستند.
در محله‌هایی مانند لیوشیاندونگ (Liuxiandong) نیز شرکت‌هایی فعالیت می‌کنند که محصولاتی همچون نیروگاه‌های قابل‌حمل و اسکلت‌های بیرونی رباتیک (اگزواسکلتون) تولید می‌کنند.
منظور از اسکلت بیرونی رباتیک، سازه‌ای پوشیدنی است که روی بدن انسان قرار می‌گیرد و با کمک فناوری، قدرت حرکتی یا توان جسمانی فرد را افزایش می‌دهد.
رونق اقتصادی شنژن در دورانی از جهانی‌شدن آغاز شد که شرایط تجاری آسان‌تر و انعطاف‌پذیرتر بود. در آن زمان، این شهر در واقع نوعی کارخانه بزرگ جهان به شمار می‌رفت و بسیاری از کشورهای دنیا برای تولید محصولات خود به ظرفیت‌های صنعتی آن متکی بودند.
اما امروزه این الگوی همکاری تجاری در حال تغییر است؛ زیرا بسیاری از کشورها معتقدند که ورود گسترده کالاهای چینی به بازارهایشان، به صنایع داخلی آن‌ها آسیب می‌زند و قدرت رقابت را از تولیدکنندگان بومی می‌گیرد.
مازاد تجاری چین در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۶ از مرز یک تریلیون دلار فراتر رفته و پیش‌بینی می‌شود رکورد سال گذشته را نیز پشت سر بگذارد.
اتحادیه اروپا نیز که در ماه اکتبر با پکن به توافقی برای محدود کردن واردات خودروهای هیبریدی چینی دست یافته بود، اعلام کرده است که قصد دارد محدودیت‌هایی را برای واردات محصولات سایر بخش‌های صنعتی چین نیز پیشنهاد کند.
درحالی‌که نگرانی‌ها و هشدارها درباره سلطه تجاری چین در بازارهای جهانی روزبه‌روز بیشتر می‌شود، این موضوع هنوز تغییری در برنامه بسیاری از کسب‌وکارهای شنژن ایجاد نکرده است.
بررسی‌های خبرگزاری رویترز، شامل مصاحبه با مدیران هفت استارتاپ و همچنین بررسی داده‌های اقتصادی شهرداری شنژن، نشان می‌دهد که بسیاری از این شرکت‌ها همچنان بر راهبرد خود پافشاری می‌کنند و حتی بیش از گذشته بر تولید محصولاتی متمرکز شده‌اند که مشتریان ثروتمندتر در بازارهای خارجی را هدف قرار می‌دهند.
در مرکز رشد و پرورش استارتاپ‌های سخت‌افزاری «اینوایکس» (InnoX) در محله لیوشیاندونگ، ایده‌های نوآورانه و محصولات فناورانه‌ای که کارآفرینان در حال طراحی و توسعه آن‌ها هستند، عمدتاً برای عرضه به خریداران خارجی در نظر گرفته شده‌اند.
چن چونگی، بنیان‌گذار شرکت «ایکس‌پولار» (XPolar) که در زمینه تولید تجهیزات بازیابی و ریکاوری ورزشی فعالیت می‌کند، می‌گوید: موانع تجاری در بازارهای خارجی مشکلاتی را برای صادرکنندگان ایجاد می‌کنند؛ اما تقریباً تمام رقبایی که محصولاتی را به بازارهایی مانند آمریکا عرضه می‌کنند، با چالش‌های مشابهی روبه‌رو هستند.
دولت چین نیز همواره بر این موضوع تأکید کرده است که محصولات این کشور نه‌تنها قیمت پایین‌تری دارند، بلکه از نظر کیفیت نیز روزبه‌روز پیشرفته‌تر و بهتر می‌شوند.
کارول یو، یکی از بنیان‌گذاران مرکز رشد اینوایکس (InnoX)، می‌گوید: «از نظر توانایی خرید و تمایل مشتریان به پرداخت پول، بازارهای خارجی همچنان شرایط بسیار بهتری دارند.»
او همچنین می‌گوید حدود ۸۰ درصد از طرح‌ها و پروژه‌هایی که توسط بیش از ۱۲۰ استارتاپ مستقر در این مرکز رشد دنبال می‌شوند، مشتریان خارجی را هدف قرار داده‌اند.
مرکز رشد اینوایکس که یکی دیگر از بنیان‌گذاران آن رئیس سابق شرکت بزرگ تولیدکننده پهپاد، یعنی دی‌جی‌آی (DJI)، است، در مجاورت برج‌های این شرکت قرار دارد؛ برج‌هایی که از طریق پل‌های مرتفع به یکدیگر متصل شده‌اند.
این مرکز همچنین نمادی از نسل جدیدی از الگوی رشد اقتصادی چین است که در آن، دولت نقش مستقیم‌تر و هدایت‌کننده‌تری در توسعه اقتصادی ایفا می‌کند.
مرکز رشد اینوایکس در سال ۲۰۲۱ و در چارچوب یکی از برنامه‌های توسعه‌ای شهرداری شنژن تأسیس شد.
مقام‌های شهرداری شنژن، قطعاتی از زمین‌های منطقه لیوشیاندونگ را به شرکت‌هایی واگذار کرده‌اند که در حوزه‌هایی مانند رباتیک، هوافضا و امنیت سایبری فعالیت می‌کنند؛ حوزه‌هایی که دولت چین آن‌ها را از نظر راهبردی و ملی، بسیار مهم و اولویت‌دار می‌داند.
در حال حاضر، مجموع پروژه‌های مورد حمایت دولت در این منطقه از ۶۰ میلیارد یوان (معادل ۸٫۷ میلیارد دلار) فراتر رفته است.
استارتاپ‌های مستقر در این مرکز رشد که تمرکز اصلی آن‌ها بر صادرات است، تا حدودی نتیجه تلاش چند دهه‌ای دولت چین برای ارتقای جایگاه شرکت‌های این کشور در زنجیره ارزش تولید جهانی هستند.
بر اساس گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، شرکت‌های چینی فعال در ۱۵ صنعت بزرگ و راهبردی، طی سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۴، به‌طور متوسط بین سه تا هشت برابر بیشتر از شرکت‌های مشابه خود در بسیاری از اقتصادهای توسعه‌یافته، از حمایت‌های دولتی برخوردار بوده‌اند.
در سال‌های اخیر، تمایل شرکت‌های چینی به فروش محصولات خود در بازارهای خارجی نیز افزایش یافته است. این روند تحت تأثیر دو عامل سرعت بیشتری گرفته است:
نخست، رقابت شدید قیمتی در بازار داخلی چین که باعث کاهش حاشیه سود فروش شرکت‌ها شده است؛ دوم، بحران بخش املاک و مستغلات که قدرت خرید و هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان را محدود کرده است.
آمارها نشان می‌دهد فروش خرده‌فروشی در شهر شنژن طی فاصله ژانویه تا سپتامبر تنها ۲٫۳ درصد رشد داشته است. این میزان نه‌تنها از هدف تعیین‌شده توسط شهرداری شنژن کمتر بوده، بلکه در مقایسه با رشد ۱۸٫۵ درصدی صادرات این شهر نیز بسیار ناچیز است.
کارول یو، یکی از بنیان‌گذاران مرکز رشد اینوایکس، در این‌باره می‌گوید:
«مصرف داخلی تنزل پیدا کرده است.»
او از عبارتی استفاده می‌کند که در چین برای توصیف تغییر رفتار خریداران رایج شده است؛ وضعیتی که در آن مصرف‌کنندگان به‌دلیل کاهش قدرت خرید، به‌جای کالاهای گران‌تر، به خرید محصولات ارزان‌تر روی می‌آورند.
ریچارد یارو، پژوهشگر مرکز مطالعات آسیا در دانشگاه هاروارد، می‌گوید: «مقام‌هایی که به دنبال تحقق رشد اقتصادی هستند، ناگزیرند به بازارهای خارجی نیز توجه کنند.»
بااین‌حال، او معتقد است ابزارهایی که دولت برای حمایت از صنایع صادرات‌محور به کار می‌گیرد، منابع اقتصادی را از خانوارها به سمت کسب‌وکارها سوق می‌دهد و در نتیجه، سهم خانوارها از این منابع کاهش می‌یابد.
برای مثال، ارائه وام‌های ارزان‌قیمت به شرکت‌ها مستلزم پایین نگه داشتن نرخ بهره است. این سیاست باعث می‌شود خانوارها سود کمتری از پس‌اندازهای خود دریافت کنند و در نتیجه، پول کمتری برای خرید کالاها و خدمات و هزینه‌کرد مصرفی در اختیار داشته باشند.
او همچنین معتقد است تشویق شرکت‌ها به رقابت برای تصاحب سهم بیشتری از بازارهای خارجی، می‌تواند به کاهش سودآوری آن‌ها و محدود شدن پرداختی‌هایشان به کارکنان نیز منجر شود.
چین اتهام‌های مربوط به ایجاد مازاد ظرفیت تولید صنعتی و پایین نگه داشتن عمدی ارزش پول ملی خود برای تضعیف موقعیت رقابتی سایر کشورها در بازارهای جهانی را رد کرده است.
دولت چین در پاسخ به این انتقادها اعلام کرده است که الگوی رشد اقتصادی این کشور، متناسب با نیازهای اقتصادی کشوری است که همچنان در مسیر نزدیک شدن به سطح توسعه‌یافتگی اقتصادهای پیشرفته جهان قرار دارد.
از صفر تا یک؛ مسیر شکل‌گیری کسب‌وکارهای نوآورانه
شنژن در سال ۱۹۸۰ شهری کم‌جمعیت و نیمه‌روستایی و از مناطق کمترتوسعه‌یافته چین به شمار می‌رفت. در آن سال، دنگ شیائوپینگ، رهبر پیشین چین، این شهر را به‌عنوان یکی از نخستین مناطق ویژه اقتصادی جمهوری خلق چین انتخاب کرد.
کاهش سخت‌گیری‌های دولتی در زمینه مقررات اقتصادی و همچنین سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده از سوی هنگ‌کنگِ همسایه، به‌تدریج شنژن را به قطبی برای تولید پوشاک و اسباب‌بازی تبدیل کرد.
با گذشت زمان، کارخانه‌های این شهر فعالیت خود را به سمت تولید و طراحی تجهیزات الکترونیکی پیشرفته و باکیفیت سوق دادند. این تحول در مناطقی مانند لیوشیاندونگ نیز اتفاق افتاد؛ نامی که معنای لغوی آن «غاری که جاودانگان در آن سکونت دارند» است.
بسیاری از بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها به دلیل وجود شبکه گسترده تأمین‌کنندگان و زنجیره تأمین متمرکز در شنژن، این شهر را برای راه‌اندازی کسب‌وکار خود انتخاب می‌کنند. این ظرفیت به‌ویژه در دهه ۲۰۰۰ میلادی تقویت شد؛ زمانی که شرکت بزرگ تولیدی فاکسکان (Foxconn)، مونتاژ گوشی‌های آیفون و سایر تجهیزات الکترونیکی را برای برندهای خارجی در این شهر انجام می‌داد.
شرکت «آناوی» (Anavi) که در زمینه تولید جت‌اسکی برقی فعالیت می‌کند، قطعات موردنیاز خود را از شنژن و چهار شهر دیگر تأمین می‌کند. بااین‌حال، بنیان‌گذار این شرکت، لی آن (Li An)، معتقد است شنژن بهترین مکان برای استارتاپ‌هایی است که می‌خواهند مسیر خود را از «صفر به یک» طی کنند.
لی که یکی از مهندسان جذب‌شده توسط مرکز رشد اینوایکس است، در این‌باره می‌گوید:
«تأمین‌کنندگان اطراف شما تمایل بیشتری دارند که از کسب‌وکارتان حمایت کنند.»
مرکز رشد اینوایکس امکاناتی مانند آزمایشگاه‌های ساخت نمونه اولیه و خط تولید آزمایشی را در اختیار بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها قرار می‌دهد. همچنین آن‌ها را به تأمین‌کنندگان قطعات و مواد اولیه معرفی می‌کند و برای حضور در نمایشگاه‌های تجاری بین‌المللی به خارج از کشور میبرد.
کارول یو، یکی از بنیان‌گذاران این مرکز، مدل فعالیت اینوایکس را نوعی مشارکت عمومی ـ خصوصی توصیف می‌کند. در این الگو، دولت هزینه آموزش و پرورش نیروی انسانی متخصص را تأمین می‌کند و در مراحل اولیه تأمین مالی استارتاپ‌ها نیز سرمایه‌گذاری مشترک انجام می‌دهد. پس از آن، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و فعالان بازار، تأمین مالی مراحل بعدی را بر عهده می‌گیرند.
بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها همچنین می‌گویند که دولت محلی در زمینه‌هایی مانند تأمین فضای اجاره‌ای، مسکن و جذب نیروی انسانی نیز به آن‌ها کمک می‌کند.
چالش‌های تجاری در بازارهای بین‌المللی
روی دیگر گسترش نقش دولت چین در اقتصاد، افزایش اعتراض و نارضایتی شرکای تجاری این کشور بوده است.
فروش محصولات چینی به بازار آمریکا در سال‌های اخیر با نوسانات و تغییرات پی‌درپی تعرفه‌های گمرکی همراه بوده است.
تعرفه‌های واردات کالاهای چینی در آوریل ۲۰۲۵ به اوج ۱۴۵ درصد رسید؛ اما پس از دستیابی دو کشور به توافقی موقت برای کاهش تنش‌های تجاری، این روند تغییر کرد. همچنین دیوان عالی آمریکا در ماه فوریه، تعرفه‌های اضطراری اعمال‌شده از سوی ترامپ را لغو کرد.
بااین‌حال، در ماه ژوئیه همان سال، تعرفه جداگانه‌ای به میزان ۱۲٫۵ درصد اعمال شد. با وجود این محدودیت‌ها، پس از دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ، رهبر چین، و کاهش تنش‌های تجاری میان دو کشور، میزان محموله‌های صادراتی چین به آمریکا در ماه سپتامبر، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، نزدیک به ۴۰ درصد افزایش یافت.
بازار اروپا نیز موانع تعرفه‌ای خاص خود را دارد.
شرکت «تاران» (Tarran)، تولیدکننده دوچرخه‌های باری برقی، به دلیل مجموع تعرفه‌های گمرکی نزدیک به ۸۰ درصدی اتحادیه اروپا، تصمیم گرفت بخشی از فرایند تولید خود، شامل ساخت بدنه، باتری و قطعات کنترل‌کننده را به کشورهای جنوب شرق آسیا منتقل کند؛ زیرا تعرفه‌های وارداتی در آن کشورها پایین‌تر است.
بااین‌حال، قطعات هوشمند و بخش عمده مواد اولیه موردنیاز این شرکت همچنان از چین تأمین می‌شوند.
بن گوئو (Ben Guo)، بنیان‌گذار شرکت تاران، در این‌باره می‌گوید:
«این جابه‌جایی محل تولید، در واقع هزینه تولید محصولات را افزایش می‌دهد و در نهایت باعث بالا رفتن قیمت آن‌ها برای مصرف‌کنندگان نهایی می‌شود.»
شنژن؛ بهترین مکان برای راه‌اندازی استارتاپ؟
دنیس وو (Denise Wu)، از مدیران شرکت «روتیک» (Rootique) که در زمینه تولید محصولات مراقبت از پوست سر فعالیت می‌کند، معتقد است شنژن بهترین مکان برای راه‌اندازی کسب‌وکار است.
او می‌گوید:
«شنژن بهترین مکان برای فعالیت است و احتمالاً تنها مکانی است که می‌توان در آن حضور داشت؛ چون همه‌چیز به‌راحتی در دسترس است.»
شرکت روتیک تاکنون حدود ۱۰ هزار دستگاه از محصولات خود را که هرکدام ۱۴۸ دلار قیمت دارند، به فروش رسانده است. بیش از نیمی از مشتریان این شرکت در آمریکا هستند.
وو در پایان اضافه می‌کند:
«ما محصولاتمان را در چین نمی‌فروشیم.»
