انتشار گزارش سال ۱۴۰۴ دیجیکالا
گزارش سال ۱۴۰۴ گروه دیجیکالا بیش از آنکه صرفاً گزارشی از رشد یک فروشگاه اینترنتی باشد، تصویری از تغییر رفتار مصرفکننده ایرانی در یکی از پرتنشترین سالهای اخیر ارائه میدهد؛ سالی که جنگ، تورم و قطعی اینترنت باعث شد مردم نهفقط کمتر خرید کنند، بلکه درباره اینکه چه چیزی، چه زمانی و با چه روشی بخرند، تصمیم متفاوتی بگیرند. ارزش کالاهای فروختهشده در دیجیکالا در این سال ۹۱.۵ درصد رشد کرد، اما همزمان میانگین قیمت کالاها ۷۴ درصد افزایش یافت و در دوره جنگ تعداد سفارشهای روزانه تقریباً نصف شد.
به گزارش کارآفرینی پرس، دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ روزانه ۵.۶ میلیون بازدیدکننده و ۴.۴ میلیون جستوجو داشته و در پایان سال بیش از ۴۲۶ هزار فروشنده فعال و ۹۷۰۰ همکار تماموقت در این مجموعه فعالیت میکردند. تعداد کالاهای عرضهشده نیز از ۱۵.۳ میلیون کالا عبور کرد و مشتریان دیجیکالا به بیش از ۲۷۴۰ شهر و روستا رسیدند.
اما پشت این اعداد بزرگ، واقعیتی متفاوت وجود دارد. رشد ۹۱.۵ درصدی ارزش کالاهای فروختهشده را نمیتوان مستقل از افزایش قیمتها تفسیر کرد؛ زیرا میانگین قیمت کالاها در همین مدت ۷۴ درصد افزایش یافته است. بنابراین بخشی قابلتوجه از رشد اسمی فروش را باید در شرایط تورمی اقتصاد ایران جستوجو کرد، نه صرفاً افزایش حجم واقعی خرید.
جنگ چگونه خرید ایرانیها را تغییر داد؟
یکی از متفاوتترین بخشهای گزارش امسال به دادههای رفتاری کاربران در دوره جنگ اختصاص دارد. دیجیکالا دو دوره درگیری نظامی در سال ۱۴۰۴ را بررسی کرده و نشان داده است که در روزهای جنگ، میانگین سفارشهای روزانه حدود ۴۹ درصد کاهش پیدا کرده و نرخ لغو سفارش نیز ۳۳ درصد افزایش یافته است. با این حال، اندازه سبد خرید تقریباً ثابت مانده بود.
این یعنی کاربران در دوران بحران الزاماً کالاهای کمتری در هر خرید انتخاب نمیکردند؛ بلکه دفعات خرید کاهش یافته بود. نکته مهمتر اینکه پس از آتشبس، سفارشها حدود ۱۰۰ درصد نسبت به دوران جنگ افزایش یافتند و حتی از سطح پیش از جنگ فراتر رفتند.
به نظر میرسد بخشی از تقاضا در این دوره از بین نرفته، بلکه به تعویق افتاده است. چنین الگویی نشان میدهد شوکهای شدید اقتصادی و اجتماعی میتوانند زمانبندی خرید را تغییر دهند، بدون اینکه الزاماً تمام تقاضا را از بین ببرند.
از مبلمان تا باتری؛ اولویت خرید در بحران تغییر کرد
تغییر فقط در تعداد سفارشها نبود. نوع کالاهایی که مردم جستوجو و خرید میکردند نیز تغییر کرد.
در دوران جنگ، فروش روزانه کالاهای بادوامی مانند مبلمان و لوازم خانگی برقی بین ۵۱ تا ۶۱ درصد کاهش پیدا کرد؛ در مقابل، کالاهایی مانند دارو و مکمل، پاوربانک، باتری و تجهیزات مرتبط با برق اضطراری سهم بیشتری از خریدها به خود اختصاص دادند. حتی چند روز پیش از شروع رسمی جنگ نیز نشانههایی از افزایش تقاضا برای کالاهایی مانند کنسرو و آب معدنی دیده شده بود.
فهرست جستوجوهای کاربران نیز تصویری مشابه ارائه میکند. برنج هندی، دوربین شکاری، پنل خورشیدی، پرچم ایران و سیمکارت سفید در دوره جنگ به جمع جستوجوهای پرتکرار راه پیدا کردند. این تغییرات نشان میدهد رفتار خرید در دوره بحران میتواند بهسرعت از مصرف عادی به سمت تأمین نیازهای فوری و آمادگی برای شرایط نامطمئن حرکت کند.
در همین دوره، قطعی اینترنت و از کار افتادن GPS نیز عملیات لجستیکی را با چالش مواجه کرد. دیجیکالا اعلام کرده رانندگان دیجیاکسپرس با استفاده از نسخه آفلاین اپلیکیشن به فعالیت ادامه دادند و نرخ تحویل بهموقع در کل سال به ۹۳.۲۷ درصد رسید؛ افت این شاخص به گفته شرکت عمدتاً به همان دو دوره بحرانی مربوط بوده است.
تورم فقط قیمتها را بالا نبرد؛ ترکیب سبد خرید را تغییر داد
اگر جنگ یک شوک ناگهانی به رفتار مصرفکننده وارد کرد، تورم در تمام طول سال فشار خود را بر سبد خرید خانوارها اعمال کرد.
بر اساس دادههای گزارش، هزینه تهیه یک وعده قرمهسبزی برای یک خانواده چهار نفره از ۶۳۲ هزار تومان در ابتدای سال به بیش از یک میلیون و ۴۷۷ هزار تومان در پایان سال رسید؛ یعنی ۱۳۴ درصد افزایش. حتی ماکارونی با سویا که معمولاً در دسته غذاهای اقتصادی قرار میگیرد، ۱۳۹ درصد گرانتر شد. روغن سرخکردنی و کره گیاهی نیز بهترتیب ۳۰۵ و ۳۰۴ درصد افزایش قیمت داشتند.
اثر این افزایش قیمت را میتوان در رفتار خرید پروتئین مشاهده کرد. سهم ریالی گوشت از سبد خرید خواروبار ۲۰ درصد کاهش یافته و تعداد سفارشهای حاوی پروتئین نیز ۳۴ درصد کمتر شده است. در کالاهای بهداشتی نیز قیمت شامپو ۱۱۷ درصد و خمیردندان ۹۵ درصد افزایش داشته است.
این اعداد نشان میدهند تورم صرفاً باعث گرانتر شدن همان سبد خرید قبلی نشده است؛ بلکه در برخی گروهها، ترکیب خرید مصرفکننده نیز تغییر کرده است.
وقتی تخفیف به بخشی از استراتژی خرید تبدیل میشود
در چنین شرایطی، تخفیف اهمیت بیشتری برای مصرفکننده پیدا میکند. در سال ۱۴۰۴، ۴۱.۵ درصد از کل فروش دیجیکالا با تخفیف انجام شده است.
بلکفرایدی نیز یکی از نقاط اوج فعالیت این پلتفرم بود. بیش از ۱۵.۵ میلیون کالا به ارزش ۱۵ هزار میلیارد تومان در این کمپین فروخته شد؛ رقمی که نسبت به بلکفرایدی سال ۱۴۰۳ رشد ۱۲۰ درصدی داشته است. رکورد بازدید روزانه دیجیکالا نیز با ۱۶.۶ میلیون بازدید در همین دوره ثبت شد.
بخشی از این کمپین به تخفیفهای بسیار سنگین اختصاص داشت؛ از یخچال فریزر و آیفون ۱۷ پرو مکس گرفته تا موتورسیکلت و خودرو. با این حال، اهمیت اصلی این دادهها در جای دیگری است: تخفیف در سالی که فشار تورمی افزایش یافته، از یک ابزار تبلیغاتی صرف فراتر میرود و میتواند در تصمیم خرید مشتری نقش پررنگتری پیدا کند.
رشد ۲۲۱ درصدی خرید اعتباری؛ مردم خرید را قسطیتر کردند
یکی دیگر از نشانههای تغییر رفتار مصرفکننده را میتوان در رشد سرویسهای اعتباری دیجیپی دید. مجموع خرید اعتباری کاربران در سال ۱۴۰۴، ۲۲۱ درصد افزایش یافت و اعتبار سازمانی کسبوکارها نیز ۱۴۱ درصد رشد کرد. دیجیپی در پایان سال در بیش از پنج هزار برند و فروشگاه حضوری در ۳۱ استان پذیرنده داشت.
افزایش استفاده از اعتبار در کنار رشد قیمت کالاها، نشان میدهد بخشی از مصرفکنندگان برای حفظ امکان خرید، بیش از گذشته به ابزارهای پرداخت اعتباری متکی شدهاند. به این ترتیب، تجارت الکترونیکی دیگر فقط مسئله پیدا کردن و خرید کالا نیست؛ تأمین مالی خرید نیز به بخشی از اکوسیستم آن تبدیل شده است.
دیجیکالا در حال تبدیل شدن به چیزی فراتر از فروشگاه آنلاین
یکی از روندهای مهم گزارش ۱۴۰۴، گسترش دیجیکالا به حوزههایی خارج از فروش مستقیم کالا است. میانگین فروش سالانه هر فروشنده از ۸۳۱ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به ۱.۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده و سهم برندهای ایرانی از کل فروش نیز از ۴۷ به ۵۰ درصد افزایش یافته است. تعداد فروشندگان بخش بومیمحلی نیز به ۱۸ هزار و ۲۳۱ نفر رسید.
از سوی دیگر، دیجیکالا بیزینس در بازار B2B نیز رشد کرده است. ارزش کل معاملات این بخش ۶۶ درصد و تعداد سفارشها ۳۲ درصد افزایش یافته و تعداد خردهفروشان فعال در آن ۱۴۵ درصد رشد کرده است. سفارشهای ثبتشده در کانال خردهفروشان نیز ۳۴۹ درصد بیشتر شدهاند.
این روند نشان میدهد دیجیکالا در حال کاهش وابستگی به مدل کلاسیک «فروشگاه و مصرفکننده» است و همزمان روی فروشندگان، کسبوکارها، خدمات مالی و کانالهای توزیع جدید سرمایهگذاری میکند.
ورود به فروشگاه فیزیکی و رقابت بر سر خرید روزمره
سال ۱۴۰۴ همچنین سالی بود که دیجیکالا بخشی از فعالیت خود را به فضای فیزیکی آورد. دو شعبه حضوری سوپرمارکت دیجیکالا در تهران افتتاح شدند و هرکدام بیش از هشت هزار محصول در ۱۱۳ گروه کالایی ارائه میکنند. در بخش آنلاین نیز سوپرمارکت فوری با رشد ۸۰ درصدی مشتری مواجه شد و فعالیت خود را به ۲۲ استان گسترش داد.
این اتفاق را میتوان نشانهای از تغییر استراتژی دیجیکالا دانست: اگر در سالهای گذشته مسئله اصلی، انتقال خرید از فروشگاه فیزیکی به اینترنت بود، حالا مرز میان این دو مدل در حال محو شدن است.
هوش مصنوعی در خدمت انتخاب کالا
دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ استفاده از هوش مصنوعی را نیز به شکل جدیتری وارد تجربه خرید کرد. دستیار هوشمند این پلتفرم بیش از ۲.۵ میلیون مکالمه با حدود ۱.۱۷ میلیون کاربر یکتا داشته است. خلاصهسازی نظرات نیز ماهانه حدود یک میلیون کاربر را پوشش داده و جستوجوی تصویری رشد ۲۰ برابری را تجربه کرده است.
با توجه به تنوع بیش از ۱۵ میلیون کالا، چنین ابزارهایی میتوانند مسئلهای اساسی را هدف بگیرند: اینکه کاربر چگونه از میان میلیونها گزینه، محصول مناسب خود را پیدا کند. به عبارت دیگر، چالش تجارت الکترونیکی دیگر فقط «موجود بودن کالا» نیست؛ بلکه «کمک به انتخاب کالا» نیز به بخشی از رقابت تبدیل شده است.
تصویری از اقتصاد ایران در آینه دیجیکالا
گزارش سال ۱۴۰۴ دیجیکالا در نهایت بیش از آنکه فقط درباره خود این شرکت باشد، درباره مصرفکننده ایرانی است.
کاهش ۴۹ درصدی سفارشها در جنگ، رشد استفاده از اعتبار، کاهش خرید پروتئین، افزایش شدید قیمت مواد غذایی، رشد تقاضا برای کالاهای مرتبط با شرایط اضطراری و جهش خرید پس از آتشبس، همگی یک روند مشترک را نشان میدهند: رفتار مصرفکننده ایرانی در حال سازگار شدن با اقتصادی پرنوسان و محیطی پرریسک است.
از سوی دیگر، دیجیکالا نیز در پاسخ به همین تغییرات در حال تبدیل شدن به مجموعهای فراتر از یک فروشگاه آنلاین است؛ از اعتبار و پرداخت گرفته تا فروش B2B، سوپرمارکت، فروشگاه فیزیکی، هوش مصنوعی و خدمات مربوط به فروشندگان.
بنابراین شاید مهمترین عدد گزارش نه رشد ۹۱.۵ درصدی ارزش کالاهای فروختهشده باشد و نه ۱۵.۳ میلیون کالای موجود. مهمترین نکته این است که پشت این اعداد، مصرفکنندهای قرار دارد که در سال ۱۴۰۴ مجبور شده بیشتر از همیشه انتخاب کند، مقایسه کند، خریدش را عقب بیندازد یا برای تأمین مالی آن راه دیگری پیدا کند.
دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ بزرگتر شد؛ اما دادههای خودش نشان میدهد این رشد در بازاری اتفاق افتاده که ایرانیها لزوماً بیشتر خرید نمیکنند، بلکه متفاوتتر خرید میکنند.
برای دانلود و خواندن این گزارش میتوانید به این لینک مراجعه کنید.
انتهای پیام/
